اخلاق کار(Business Ethics)

     اخلاق کار به معنی شناخت درست از نادرست در محیط کار و آنگاه انجام درست و ترک نادرست استاخلاق کار،به عنوان شاخه ای ازدانش مدیریت، از زمان پدیدار شدن نهضت مسئولیت اجتماعی در دهه ۱۹۶۰ پدیدار شد.در این دهه جنبش های آگاهی بخش اجتماعی، انتظارات مردم را از سازمان ها بالا برده، آن ها را به این نتیجه رسانده بود که سازمان ها باید از امکانات وسیع مالی و نفوذ اجتماعی خود برای رفع مشکلات اجتماعی، مثلفقر، خشونت، حفاظت ازمحیط زیست، تساوی  حقوق، بهداشت عمومی و بهبود وضع تحصیلات استفاده کنند.

    مردم براین باور بودند که چون شرکت ها و مؤسسات با استفاده از منابع کشور به سود دست می یابند، به کشور بدهکار و مدیون هستند و بایستی برای بهبود اوضاع اجتماعی تلاش کنند. اگرچه انگیزه و توجه شرکت به رعایت مسائل اخلاقی به سال ۱۹۲۳ و به بنیانگذار شرکت مبلمان و اثاثیه هرمان میلر دی جی دوپر بر می گردد ولی توجه به اخلاقیات در نوشته های مدیریت، در کتاب: وظیفه های مدیران چستر بارنارد (۱۹۳۸) و آثار ماکس وبر به چشم می خورد. بارنارد براین باور بود که ناممکن است سازمانهای رسمی بتوانند بدون عنصر اخلاقی عمل کنند. رهبری که به اصول اخلاقی عمل نمی کند نفوذ خود را از دست می دهد و نمی تواند برای مدت طولانی دوام آورد.

 

گزارش پایداری چیست؟

يكي از ابزارهاي مفيد در حركت به سوي مسئوليت اجتماعي شركت، گزارش دهي است. بر اين اساس، شركت ها حسب چارچوبهاي ارائه شده توسط امورمسئوليت اجتماعي صنعت نفت در پرتو نظامنامه و در قالب سرفصل هايي، به تشريح فعاليت ها و عملكرد خود در رابطه با مسئوليت اجتماعي اقدام مي كنند تا علاوه برآگاهي بخشي به ذي نفعان دروني(نظير كاركنان، سرمايه گذاران، مديريت ارشد شركتهاي اصلي) و بيروني(نظير تامين كنندگان، جوامع محلي پيرامون، محيط زيست و متوليان آن)، چارچوبي نيز براي مقايسه عملكرد بين سازماني در اختيار داشته باشند، و بدين ترتيب مسئوليت اجتماعي را به صورت استراتژيك و هدفمند مديريت كرده و آن را بر پايه پاسخگويي به تغييرات اجتماعي برنامه ريزي نمايند. بطور كلي گزارش مسئوليت اجتماعي شركت، يك گزارش سازماني است كه در بردارنده اطلاعاتي در مورد اثرات مثبت و منفي عملكرد سازمان حول سه محور تشكيل دهنده مفهوم توسعه پايدار، يعني اقتصاد، محيط زيست و جامعه ميباشد و از اين طريق سبب تقويت گفت وگو بين سازمان و ذي نفعان دروني و بيروني و تاثيرگذاري بر ادراك آنها از سازمان ميشود. اين گزارش ها بطور منظم(سالانه) تهيه و منتشر مي شوند.چارچوب گزارش دهی:

چارچوب گزارش دهی یکپارچه ای نیز بر اساس این شاخص‌ها عرضه شده است که از آن به عنوان «Global Reporting Initiative » یا اختصارا GRI یاد می شود. در عین حال، GRI در قالب یک سازمان بین المللی نیز ایجاد شده است. سازمانی است پيشرو در زمينه پايداري شرکتی که استفاده ازگزارش‏دهي پايداري و مسئولیت اجتماعی را به عنوان روشي براي سازمان‏ها به منظور پايدارتر شدن و مشارکت بيشتر در توسعه پايدار ترويج مي کند.این سازمان همچنین،  چارچوب‌های گزارش دهی پایداری شرکتی را بطور تکاملی بهبود بخشیده و شاخص‌های مربوط به مسئولیت اجتماعی شرکتی موجود در آن را توسعه می دهد. در واقع، چارچوب گزارش‏دهي GRIيک سيستم گزارش‏دهي است که شاخص‏ها و روش‏هايي براي اندازه‏گيري و گزارش‏دهي اثرات سازمان و عملکرد آن در حوزه هاي کلان اجتماعی، اقتصادی و محیط زیست را ارائه مي‏دهد. سازمان GRI با تدارک این چارچوب گزارش‏دهي پايداري جامع که به طور گسترده در سراسر دنيا مورد استفاده قرار مي‏گيرد، می کوشد تا شفافيت سازماني بيشتري را ايجاد کند. اين چارچوب (که شامل راهنماي گزارش‏دهي پايداري)، است اصول و موارد افشاگري استانداردي ارائه مي‏دهد که سازمان‏ها با کمک آن‌ها مي‏توانند اثرات و عملکرد  اقتصادي، زيست محيطي و اجتماعي خود را گزارش کنند.روند تکاملی این چارچوب‌های گزارش دهی هر چند سال یکبار به صورت نسخه های بهبود یافته انتشار می یابد. آخرین نسخه این چارچوب‌ها که به G4 شهرت دارد، طی یک سال گذشته عرضه شده و از سال 2015 ملاک گزارش دهی خواهد بود. تا به حال نسخه G3.1 ابزار گزارش دهی مسئولیت اجتماعی شرکتی در نزد شرکت‌ها و سازمان‌های کوچک و بزرگ بوده است.شاخص‌های اصلی و فرعی این چارچوب گزارش دهی در سه بخش ویژه اقتصادی، محیط زیستی و اجتماعی توزیع شده و ملاک گزارش دهی فعالیت‌های شرکت‌هاست. سازمان  GRI بر اساس گزارشات شرکت‌ها، آن‌ها را در قالب چارچوب مذکور رتبه بندی می کند. هر سال نیز گزارشی را در این زمینه منتشر می نماید.    نتايج يک نظرسنجي جديد از صاحب نظران و مديران کسب وکارها نشان مي دهد که طرح گزارش دهي جهاني GRI در ميان سه چارچوب پايداري شناخته شده و پرکاربرد قرار دارد. دستورالعمل‌هاي GRI در اين نظرسنجي در کنار سازمان هدایت پایداری اقتصادی (CDP) و شاخص پايداري داو جونز (DJSI) در ميان سودمندترين چارچوب‌هاي گزارش دهي شناخته شد و 50 درصد از پاسخ دهندگان، GRI را به عنوان معتبرترين و محبوب ترين استاندارد در ميان شرکت‌ها و سازمان‌ها برگزيدند. در پاسخ به اين سوال که اين چارچوب‌ها تا چه حد براي کسب و کارها ارزش خلق مي کنند، 26 درصد اظهار داشتند GRI باعث ايجاد علاقه در مشتريان آن‌ها شده يا بر انتخاب سازمان آن‌ها به عنوان تامين کننده تاثير مثبتي بر جا گذاشته است.اين چارچوب ها و ابتکارات در درون سازمان موجب افزايش آگاهي در زمينه جنبه‌ها و آثار زيست محيطي و همين طور ريسک‌ها، فرصت‌ها و نوآوري‌هاي مربوط به آن مي شود. همچنین، در رابطه با استراتژي‌هاي مديريت و اقدامات قابل سنجش نيز موجب شفافيت مي شوند و با هوشياري بر حوزه‌هايي تمرکز دارند که آثاري مهم و معنادار بر جا گذاشته و درنهايت به خلق ارزش براي مشتريان و ذي‌نفعان منتهي مي شوند.

 

دامنه استاندارد ایزو 26000

استاندارد ایزو 26000، استاندارد بین المللی است که با هدف کمک به سازمان ها در سهیم بودن در توسعه ی پایدار تهیه شده است.

استاندارد ایزو 26000 برای تمامی سازمان ها، صرف نظر از اندازه و موقعیت جرافیایی، رهنمودهایی را در رابطه با موارد ذیل ارائه میدهد:

1. مفاهیم، اصطلاحات و تعاریف مربوط به مسئولیت اجتماعی

2. پیشینه، روند و خصوصیات مسئولیت اجتماعی

3.اصول و فعالیت های مربوط به مسئولیت اجتماعی

4.نحوه یکپارچه سازی، اجرا وترویج رفتار اجتماعی مسئولانه در کلیه سطوح سازمان، درفعالیت ها و سیاست های سازمان در حوزه نفوذ خود

5.شناسایی ذینفعان و مشارکت با آنان

6.اطلاع رسانی سازمان نسبت به تعهدات و عملکردش و سایر اطلاعات در زمینه مسئولیت اجتماعی

این استاندارد بین المللی با هدف کمک به سازمان ها در سهیم بودن در توسعه ی پایدار تهیه شده است. با در نظر گرفتن این مسئله که انطباق با قانون، وظیفه اساسی هر سازمان و یکی از بخش های ضروری مسئولیت اجتماعی آن به شمار می آید، هدف دیگر این استاندارد تشویق سازمان ها به انجام فعالیت هایی فراتر از الزامات قانونی است.

همچنین این استاندارد بین المللی خواستار بهبود درک مشترک در زمینه مسئولیت اجتماعی و تکمیل دیگر ابزارها و ابتکارات مرتبط با مسئولیت اجتماعی است و نه جایگزین کردن آن ها.

توصیه می شود که حین اجرا و اعمال این استاندارد، تفاوت های مربوط به جامعه، محیط زیست، قانون، فرهنگ، سیاست و شرایط اقتصادی و تنوع سازمانی مد نظر قرار گیرند. همچنین فعالیت های تعریف شده می بایست با هنجارهای متداول بین المللی منطبق و سازگار باشند.

استاندارد ایزو 26000 یک استاندارد  سیستم مدیریتی نیست و برای اهدافی چون صدور گواهینامه یا استانداردهای قانونی و قراردادی، مناسب به نظر نمی رسد. بنابراین، هرگونه پیشنهاد یا ادعایی مبنی بر اعطا و یا اخذ گواهی ایزو 26000، سوء استفاده از منظور و هدف این استاندارد بین المللی تلقی می گردد. با توجه به اینکه این استاندارد بین المللی شامل الزامات نیست، هیچ گونه گواهی از این جنس نشان دهنده انطباق با استاندارد بین المللی نخواهد بود.

این استاندارد بین المللی قصد دارد برای سازمان ها رهنمودهایی درباره مسئولیت اجتماعی فراهم کند تا از آن به عنوان بخشی از سیاست ها یا خط مشی گذاری عمومی خود استفاده کنند. اما درحوزه های مشترک با اهداف توافق نامه مراکش که به تشکیل سازمان تجارت جهانی(WTOانجامید، این استاندارد نمی بایست به عنوان یک راهنما یا استاندارد بین المللی تفسیر شود. افزون بر این، استناد به این استاندارد به منظور تطابق فعالیت ها با الزمات WTO  نیز درست نخواهد بود. همچنین، این استاندارد نباید مبنایی برای اقدامات قانونی، شکایات، دفاعیات یا دیگر ادعاها در محیط کاری، اعم از بومی یا بین المللی، قرار گیرد و هدف آن، نشان دادن روند تکامل قوانین متعارف بین المللی نمی باشد.

  هدف این استاندارد بین المللی جلوگیری از توسعه ی استانداردهای ملی نیست، که معمولا مشخص تر و سخت گیرانه ترند و یا از نوع متفاوتی هستند.

 

درک مسئولیت اجتماعی

مسئولیت اجتماعی سازمان ها

      اگرچه جنبه های گوناگون مسئولیت اجتماعی، موضوع اقدامات سازمان ها وحکومت ها از اواخر قرن نوزدهم میلادی در برخی موارد قبل تر از آن بوده است،اما اصطلاح مسئولیت اجتماعی از اوایل دهه ی 1970 به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفت.

    درگذشته، توجه مسئولیت اجتماعی عمدتا بر روی کسب و کار و بنگاه های اقتصادی متمرکز بود. بیشتر مردم با اصطلاح((مسئولیت اجتماعی شرکتی)) بیش از اصطلاح ((مسئولیت اجتماعی)) آشنایی دارند.

    این نگاه که مسئولیت اجتماعی برای تمام سازمان ها قابل اجرا است، به موازات ظهور انواع گوناگون سازمان ها نه فقط آنهایی که در محیط تجاری فعالیت می کردند، به وجود آمد. سازمان های گوناگون تشخیص دادند که آن ها نیز در راستای نیل به توسعه پایدار مسئولیت هایی دارند.

   عناصر مسئولیت اجتماعی،انتظارات جامعه در یک زمان خاص را منعکس می نمایند، بنابراین امکان تغییر در آن ها وجود دارد. اگر نگرانی های جامعه تغییر یابند، انتظارات جامعه از سازمان نیز که بازتاب این نگرانی ها هستند، دستخوش تغییر می گردد.

   تصور ابتدایی که از مسئولیت اجتماعی وجود داشت، آن را به عنوان فعالیت هایی انسان دوستانه نظیر کمک به مراکز خیریه تعریف می کرد. موضوعاتی نظیر عملکرد شرکت و تجارت منصفانه حدود یک قرن پیش و یا پیشتر از آن پدیدار شد و به مرور زمان و با بذل توجه بیشتر، موضوعات دیگری نظیر حقوق بشر، محیط زیست، حمایت از مصرف کننده، مبارزه با فساد اداری و تقلب به آن اضافه شدند.

   موضوعات اصلی و مسائل بیان شده در استاندارد بین المللی ایزو 26000، دیدگاه فعلی در مورد فعالیت های مطلوب در این زمینه ها را منعکس می نماید. دیدگاه ها نسبت به شیوه های خوب ، بدون شک در آینده تغییر خواهند کرد و ممکن است مسائل دیگری به عنوان موضوعات مهم در مسئولیت اجتماعی  در نظر گرفته شوند.

 

روندهای اخیر مسئولیت اجتماعی

به دلایل متعدد، آگاهی ازمسئولیت اجتماعی سازمان ها روبه افزایش است.

    جهانی شدن، سهولت بیشتر در نقل و انتقالات و قابلیت دسترسی، و استفاده رو به رشد ارتباطات لحظه ای به این معنی است که افراد و سازمان ها در اقصی نقاط جهان راحت تر از تصمیمات و اقدامات یکدیگر آگاه می شوند. عوامل مذکور، موقعیتی را برای سازمان ها فراهم می آورد  تا از یادگیری شیوه های جدید انجام فعالیت ها و حل مشکلات، بهره مند گردند. همچنین، این عوامل  به معنای تحقق بیشتر افراد و گروه های مختلف در مورد فعالیت های سازمان است. خط مشی ها و فعالیت های اجرایی سازمان ها در محل های مختلف، به آسانی قابل مقایسه هستند.

      جهان شمول بودن برخی از مسائل محیط زیست و بهداشت، شناخته شدن مسئولیت جهانی برای مبارزه با فقر، رشد بیشتر وابستگی های اقتصادی و مالی وپراکندگی بیشتر زنجیره های ارزش از لحاظ جغرافیایی، به این معنی است  که مسائل مرتبط با یک سازمان ممکن است به منطقی فراتر از محل استقرار آن بسط یابند. بنابراین، مهم است که سازمان ها فارغ از شرایط اقتصادی و اجتماعی به مسئولیت اجتماعی خود اهمیت دهندابزارهایی مانند بیانیه ریو در مورد محیط زیست و توسعه، بیانیه ژوهانسبورگ در مورد توسعه پایدار، اهداف توسعه ی هزاره و بیانیه سازمان های بین المللی کار در مورد اصول و حقوق بنیادی کار، بر این وابستگی متقابل و گسترده تاکید دارند.

    در طول چند دهه ی گذشته، جهانی شدن سبب تاثیر بیشتر سازمان های گوناگون از جمله سازمان های خصوص، مردم نهتد و دولتی بر محیط زیست و جوامع محلی شده است.

   سازمان های غیر دولتی و شرکت های بسیاری از خدماتی را که معمولا توسط دولت پیشنهاد می شوند ارائه می کنند، به ویژه در کشورهایی که دولت آن ها با مشکلات جدی مواجه است و در تامین خدمات آموزشی، بهداشتی و رفاهی با محدودیت هایی روبرو است. به موازات افزایش توانایی دولت ها، نقش سازمان های د.لتی و بخش خصوصی نیز دستخوش تغییر می شود.

     در دوران بحران مالی و اقتصادی، سازمان ها باید به دنبال تثبیت فعالیت های مرتبط با مسئولیت اجتماعی خود باشندو چنین بحران هایی تاثیر قابل توجهی بر گروه های آسیب پذیر دارند، بنابراین، در چنین شرایطی نیاز بیشتری به افزایش مسئولیت اجتماعی احساس می شود.همچنین، این دوران فرصت های خاصی را فراهم می کند تا ملاحظات اجتماعی، اقتصادی وزیست محیطی به نحوی اثربخش در اصلاح سیاست ها، تصمیمات و فعالیت های سازمان لحاظ گردند. دولت ها نقشی مهم و حیاتی در شناخت این فرصت ایفا می نمایند.

    مصرف کنندگان، مشتریان، اعطا کنندگان وام، سرمایه گذاران و مالکان سازمان ها به صورت گوناگون، با تاثیرگذاری مالی در سازمان، مسئولیت اجتماعی را تحت تاثیر قرار می دهند. به طور کلی، انتظارات جامعه در مورد عملکرد سازمان ها روندی رو به رشد داردبرخی مواقع قانون، برای جوامع محلی در بسیاری از مناطق و همچنین مردم، حق دستیابی به اطلاعات جزئی در مورد عملکرد برخی از سازمان ها را مجترم می شمارد. امروزه تعداد زیادی از سازمان ها با ذینفعان خود ارتباط برقرار می کنند، برای نمونه با انتشار گزارش های مسئولیت اجتماعی، اطلاعات مربوط به عملکرد و سایر اطلاعات مورد نیاز را در دسترس ذینفعان قرار می دهند.

     عوامل یاد شده در بندهای پیشین و دیگر موارد، زمینه ها و محیط بروز مسئولیت اجتماعی را شکل می دهند و به دعوت از سازمان ها برای ایفای مسئولیت اجتماعی خود کمک می کنند.

 

ویژگی مسئولیت اجتماعی

یکی از ویژگی های مسئولیت اجتماعی این است که در ملاحظات اجتماعی وزیست محیطی به دو موضوع رفتار شفاف و رفتار اخلاقی اشاره دارد.

    ویژگی مسئولیت اجتماعی عبارت است از تمایل یک سازمان به در نظر گرفتن ملاحظات اجتماعی و زیست محیطی در تصمیم گیری ها و پاسخگویی نسبت به تاثیر فعالیت ها و تصمیمات خود بر جامعه و محیط زیست. این مطلب به دو موضوع رفتار شفاف و رفتار اخلاقی اشاره دارد که به توسعه ی پایدار کمک می کند. یعنی رفتاری که با قوانین موجود مطابقت دارد و با هنجارهای رفتاری بین المللی نیز سازگار است.افزون بر این، مطلب فوق بیانگر اهمیت یکپارچگی مسئولیت اجتماعی در سراسر سازمان، روابط سازمان با دیگران و در نظر گرفتن منافع ذینفعان نیز هست.

      یک ذینفع، شخص یا گروهی است که منافعش از تصمیمات و فعالیت های یک سازمان تاثیر می پذیرد و همین امر سبب ایجاد ارتباط و پیوند میان گروه ذینفعان و سازمان می شود. این رابطه لزوما رسمی نیست و حتی ممکن است توسط ذینفعان با سازمان نیز اعلام نشده باشدسازمان به منظور شناسایی منافع این گروه ها باید قانونی بودن این منافع و سازگاری آن ها با هنجارهای رفتاری بین المللی را مد نظر قرار دهد.

 احترام به قانون و مطابقت با الزامات، یکی از اصول بنیادین در مسئولیت اجتماعی است.

مسئولیت اجتماعی، درک وسیع تری از انتظارات یک جامعه را می طلبد. یکی از اصول بنیادین مسئولیت اجتماعی، احترام به قانون و مطابقت با الزامات آن استعلاوه بر این، مسئولیت اجتماعی شامل اقداماتی فراتر از انطباق با قانون است و شناسایی تعهداتی نسبت به دیگران را شامل می شود که جنبه قانونی و اجباری ندارند.این تعهدات از ارزش های اخلاقی مشترک و سایر ارزش های موجود ناشی می شوند.

 اگرچه انتظارات از رفتار مسئولانه در بین کشورها و فرهنگ ها متغییر است، اما سازمان ها می بایست به هنجارهای رفتار بین المللی مانند مفاد تعیین شده در بیانیه ی جهانی حقوق بشر، بیانیه ژوهانسبورگ در مورد توسعه پایدار و سایر ابزارها و معاهدات احترام بگذارند.

هر یک از موضوعات اصلی استاندارد ایزو 26000، شامل مسائل مختلفی است که سازمان را قادر به شناسایی مهمترین پیامدها و نتایج فعالیت هایش بر جامعه می کند. تشریح هر کدام از مسائل نیز اقدامات لازم برای مهار این پیامدها را توصیف می نماید.


دانلود فایل راهنمای گزارش دهی

تصاویر منتخب