مسئولیت اجتماعی شرکت "در یک نگاه"

 

عکس_18499_24919.jpg

 

مسئولیت اجتماعی شرکت (Corporate Social Responsibility)

مفهوم "مسئولیت اجتماعی شرکت" یکی از مفاهیم نوین دنیای کسب و کار امروزی است که پیوند قوی با توسعه پایداری دارد و مسئولیتی است که طبق آن شرکت ها یا سازمان ها، علاوه بر وظایف سازمانی، از طریق رفتار پیشگیرانه و اصلاحی به مدیریت تاثیرات و پیامدهای ناشی از تصمیمات یا فعالیت های خود در قبال ذینفعان(نظیر کارکنان و خانواده های آنان، مشتریان، تامین کنندگان، جوامع بومی و محلی، شهروندان، سازمان ها(دولتی و غیر دولتی) و محیط زیست) پرداخته تا به تحقق اهداف توسعه پایدار کمک کنند.

 

تاريخچه

دراواسط قرن بيستم، عنوان CSR (مسئوليت اجتماعي شركت‌)، توسط متفكرين و متخصصين مديريت كسب و كار،مانند پيتر دراكر،  مطرح شده و در بسياري از محافل علمي، سياسي و اقتصادي كشورهاي پيشرفته و در حال توسعه، به دغدغه مهمي درمديريت، بازاريابي و سرمايه گذاري، تبديل شد. ظهور مسئوليت اجتماعي، عمدتا در پاسخ به تحولات و چالش هائي از قبيل جهاني‌سازي بوده است. امروزه مسئوليت اجتماعي بنگاه ها نه تنها بخش مهمي از ادبيات و فرهنگ مديريت را به خود اختصاص داده است، بلكه بحث هاي آكادميك، مجامع حرفه اي، سازمان هاي غير دولتي، مصرف كنندگان، كاركنان، تامين كنندگان، سهامداران و سرمايه گذاران شده است.

محورهاي مسئوليت اجتماعي

download.png

دليل و ضرورت توجه به مسئوليت اجتماعي

اساسا" اين ديدگاه كه سازمان صرفا" بايد در پي سودآوري باشد، هم اكنون درسطحي كلان و جهاني، دچار دگرگوني شده و شايسته آن است كه سازمان‌ها علاوه بر توجه به حفظ منافع، سود آوري و بقاي مادي، از ديگر ابعاد وجودي خود در عرصه جهانِ پيرامون، غافل نشده و تلاش كنند سهمي در حفظ، ارتقاء و سازندگي جامعه به مثابه جزئي از كلّ ِساختار اجتماعي داشته باشند. زيرا كه اين گونه مي توان جهاني بهتر، زيباتر و زيبنده تر، آن چنان كه زيستگاهي درخورِ ابناي بشر به عنوان اشرف مخلوقاتِ آفرينش باشد، فراهم آورد. در فرهنگ والاي ايراني - اسلامي مان هم به خوبي با اين عبارت مأنوسيم كه :

" بني آدم اعضاي يكديگرند     كه در آفرينش ز يك گوهرند

چو عضوي به درد آورد روزگار        دگر عضوها  را نماند قرار"

 

 هرم مسئوليت پذيري ،هرم چهار لايه‌ي(CSR)

درسال 1991 دكتر كارل اصول 4گانه اي را تحت عنوان" هرم مسئوليت پذيري اجتماعي" معرفي كرد:

 مسئوليت انساني : مشاركت داوطلبانه و بشردوستانه در طيف گسترده‌اي از فعاليت‌هاي عام‌المنفعه به منظور التيام گوشه‌اي از آلام جامعه و ايفاي نقشي مؤثر در حل مشكلات و معضلات اجتماعي  مسئوليت اخلاقي : هر سازمان براي رسيدن به تعالي در مسير اهداف، لازم است استانداردها و معيارهاي بهنجار اخلاقي- انساني را عميقا" در تار و پود اركان خود نهادينه سازد. هنجارهايي چون ادب، انصاف، احترام متقابل، پرهيز از افكار و اعمال ناشايست، غيبت و ... ، زيرا در غير اين صورت، انرژي هايي كه بايد صرف سازندگي و ارتقاء سازمان شود، هزينه‌ي حاشيه‌سازي‌ها و بي‌اخلاقي‌ها مي‌گردد.

مسئوليت قانوني و حقوقي : يك بنگاه اقتصادي در عين تمركز بر سودآوري، ملزم به رعايت قوانين و مقررات وضع شده است. تأمين بهداشت و ايمني كاركنان و مصرف كنندگان، پرهيز از بروز مصاديق تبعيض قوميتي، جنسيتي و توجه به مسائل زيست محيطي در تمامي فرايندهاي توليد و ارائه خدمات از جمله موارد متعددي است كه در اين مقوله مطرح است.

مسئوليت اقتصادي : براي يك بنگاه اقتصادي كسب سود و ارزش افزوده‌ي حاصل از توليد و خدمات، اصلي ترين هدف محسوب ميشود. براين اساس، پاسخگوئي هرچه بهتر مسئولان و مديران آن مي تواند نقش به سزائي در ارتقاء كيفي سازمان، جلب مشاركت حداكثريِ درون سازماني ، ارتقاء و حفظ اعتماد در سطح جامعه، افزايش بازدهي  و نهايتا" رشد سود،  داشته باشد.

 

علل حركت سازمان‌ها به سوي مسئوليت اجتماعي

شركت‌ها دريافته‌اند كه براي بهره‌ور بودن، رقابت‌پذير بودن و توانايي پاسخگويي به تغييرات سريع جهاني مي‌بايست مسئولانه عمل كنند. جهاني‌شدن، مرزهاي جغرافيايي ملي را كمرنگ كرده و فن‌آوري، فاصله‌ها و زمان و را از ميان برداشته است. با اين حجم وسيع از تغييرات محيطي، شركت‌ها تمايل به افزايش توان خود براي مديريت بر سود و ريسك داشته و از حسن شهرت و برند خود حمايت كنند. همچنين جهاني‌شدن، رقابت تنگاتنگي براي جذب و نگهداشت نيروي كار ماهر، سرمايه‌گذاران و مشتريان وفادار به همراه داشته است. چگونگي پاسخگويي شركت به نيازهاي كاركنان، بازار و مشتريان در گرو پايداري كسب‌وكار است.

اما به‌طور كلي عوامل زير را مي‌توان مهمترين پيشران های حركت شركت‌ها به سوي مسئوليت اجتماعي دانست:

 

  •           تمايل به جهاني شدن
  •           تلاش جهت شفاف سازي كليه فعاليت‌ها
  •           تمايل كاركنان براي مشاركت در كسب و كار شركت‌ها
  •           تمايل مصرف كنندگان به استفاده از محصولات دوستدار محيط زيست
  •           فشار كاركنان براي افزايش مسئوليت‌پذيري شركت‌ها
  •           حقوق شهروندي
  •           افزايش شديد جمعيت كره زمين

 

 

نگرش سازمان‌ها در برخورد با موضوع مسئوليت اجتماعي

انفعالی : انکار مسئولیت های اجتماعی، و اجرای برنامه ها در حد کمتر از آنچه که الزامی است.

تدافعی :  پذیرش مسئولیت های اجتماعی، اما با حالت خصمانه، و اجرای کمترین برنامه ها در حدی که الزامی است.

سازگار :  پذیرش مسئولیت های اجتماعی، و اجرای تمام برنامه هائی که الزامی است.

آینده نگر : پیش بینی کننده مسئولیت های اجتماعی، و اجرای برنامه ها فراتر از آنچه که الزامی است.     

 

 بلوغ سازمان‌ها در برخورد با موضوع مسئوليت اجتماعي

 ابتدای راه : سازمان تمام قوانین و مقرراتی  را که الزامی هستند رعایت می کند.

 میانه راه : گفتگو و ارتباط فعال با ذینفعان، برخی برنامه های مسئولیت اجتماعی به اجرا درآمده است.

 پیشرو : انتظارات دینفعان، متوازن شده و اندازه گیری می شود، و برای تحقق آنها اقدام به عمل می آید.

 در واقع مسئولیت اجتماعی در بطن استراتژی، خط مشی ها و مدیریت روزمره سازمان در جهت تعالی پایدار جای گرفته است.

 

 

 

اصطلاحات و تعاریف مسئولیت اجتماعی در استاندار ایزو 26000

 

قسمت اول

 

1. اقدامات و ابتکارات مسئولیت اجتماعی

برنامه یا فعالیتی که به طور ویژه برای رسیدن به هدفی خاص مرتبط با مسئولیت اجتماعی در نظر گرفته شده است.

 

2. هنجارهای رفتاری بین المللی

انتظارات از رفتار اجتماعی مسئولانه سازمان از قوانین بین المللی متعارف، اصول کلی پذیرفته شده قوانین بین المللی و یا موافقت های بین دولت ها که به صورت جهانی یا تقریبا بین المللی پذیرفته شده اند، بوجود می آید.

 

  3. سازمان

 واحد یا گروهی از مردم و امکانات که به همراه ترتیباتی از تقسیم مسئولیت ها، اختیارات و روابط، به دنبال اهداف مشخصی هستند.توجه: با توجه به هدف این استاندارد بین المللی، فعالیت های یک سازمان شامل اقدامات دولت در نقض حاکمیتی خود برای وضع قانون، انجام فعالیت های قضایی، عمل به وظایف جهت تدوین سیاست هایی برای منفعت عمومی و تعهدات بین المللی دولت نیست.

 

4. حاکمیت سازمانی

سیستمی که در آن سازمان در راه رسیدن به اهداف کلانش تصمیم گیری کرده و آن ها را اجرا می کند.

 

5. اصول

پایه های بنیادی برای تصمیم گیری یا رفتار

 

6.  محصول

  کالا یا ماده ای که برای فروش عرضه می شود و یا خدماتی که توسط یک سازمان ارائه می شود.

 

7. خدمات

 اقدام یک سازمان برای رفع یک خواسته یا نیاز در جامعه

 

 8.  گفتگوی اجتماعی

مذاکره، مشاوره یا تبادل ساده اطلاعات میان نمایندگان دولت ها، کارفرمایان و کارکنان در مورد موضوعاتی پیرامون منافع مشترک در رابطه با خط مشی اجتماعی و اقتصادی سازمان.

 

9. تاثیرات و پیامدهای فعالیت های یک سازمان

تغییرات مثبت یا منفی در جامعه، اقتصاد یا محیط زیست که کل یا قسمتی از آن نتیجه ی تصمیمات و فعالیت های گذشته و حال یک سازمان است.

 

 

 

 

قسمت دوم

 

1. گفتگوی اجتماعی

   مذاکره، مشاوره یا تبادل ساده اطلاعات میان نمایندگان دولت ها، کارفرمایان و کارکنان در مورد موضوعاتی پیرامون منافع مشترک در رابطه با خط مشی اجتماعی و اقتصادی سازمان.

 

2.  مسئولیت اجتماعی

مسئولیت اجتماعی یک سازمان در قبال تاثیرات و پیامدهای تصمیمات و فعالیت هایش بر جامعه ، محیط زیست،به  طورشفاف واخلاقی که موارد ذیل را در برمی گیرد:

 ·  مشارکت در توسعه پایدار، شامل بهداشت و رفاه جامعه.

·  درنظر گرفتن انتظارات ذینفعان.

·  تطابق با قوانین و سازگاری با هنجارهای بین المللی.

·  یکپارچه سازی مسئولیت اجتماعی در سراسر سازمان و استفاده از آن در رابطه خود.

توجه: منظور از روابط، فعالیت های سازمان در حوزه نفوذ خود است.

 

3. حوزه ی نفوذ

 گستره ی میزان روابط سیاسی، قراردادی، اقتصادی و غیره ی سازمان با سایرین که از طریق آن ها، سازمان تصمیمات   واقدامات افراد یا سازمان ها را تحت تاثیر قرار می دهد. 

 

4.ذینفع

شخص یا گروهی که سهم یا سودی درهرگونه فعالیت یا تصمیم سازمان دارد.

 

5. مشارکت ذینفعان

اقداماتی که برای ایجاد فرصت گفتگو میان سازمان با یک یا چند گروه از ذینفعانش انجام می شود، یا این هدف که سازمان تصمیماتش را آگاهانه اتخاذ کند.

 

 6. زنجیره تامین

توالی(سلسله) فعالیت ها یا گروهایی که محصولات یا خدماتی را برای یک سازمان فراهم می کنند.

 

7. توسعه پایدار

توسعه ای که نیاز نسل امروز را بدون به خطر انداختن توانایی نسل های آینده در برطرف کردن نیازهایشان، پاسخ   میدهد.

توجه: توسعه ی پایدار برآن است که (در روند توسعه)، توامان به اهداف کیفیت بالای زندگی، سلامتی و موفقیت در

کنار عدالت اجتماعی و حفظ ظرفیت کره ی زمین برای حمایت از ابعاد متنوع و گوناگون آن دست یابد. این اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی به هم وابسته بوده و یکدیگر را تقویت می کنند. توسعه ی پایدار می تواند به منزله ی راهی برای بیان انتظارات وسیع تر جامعه به عنوان یک کل، تلقی گردد.

 

8. شفافیت

شفافیت یعنی شفاف عمل نمودن در زمینه تصمیمات و فعالیت هایی که بر جامعه، اقتصاد و محیط زیست اثر می گذارند  و تمایل سازمان به ابراز آن ها به صورت واضح، دقیق، به موقع، صادقانه و کامل است.

 

9. زنجیره ی ارزش

توالی(سلسله) فعالیت ها و گروه ها که ارزش را در قالب محصولات یا خدمات، فراهم و یا دریافت می کند.

توجه1: گروه هایی که ارزش را فراهم می نمایند، شامل پیمانکاران، کارگران خارج از سازمان و دیگران می شوند.

توجه2: گروه هایی که ارزش را دریافت می کنند، شامل مشتریان، مصرف کنندگان، مراجعین، اعضاء و دیگر کاربران می شوند.

 

10. گروه های آسیب پذیر

گروهی از افراد که یک ویژگی یا ویژگی های مشترک دارند، که این ویژگی ها سبب مورد تبعیض واقع شدن یا قرارگرفتن در شرایط سخت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی یا بهداشتی می شود. همچنین، این امر سبب عدم امکان دستیابی آنان به حقوق خود یا برخورداری یکسان از فرصت ها می گردد.

 

11. کارگر

شخصی که کاری را انجام می دهد، خواه استخدام شده باشد و خواه خود اشتغال باشد.

 

 

قسمت سوم

 

1.پاسخگویی

پاسخگویی یک سازمان در قبال تصمیمات و فعالیت هایش به سازمان تنظیم کننده، مسئولان قانونی و به طور وسیع تر، ذینفعان آن.

 

2.مصرف کننده

فردی از کل جامعه که برای اهداف شخصی، از دارایی ها، محصولات یا خدمات استفاده می نماید یا آن هارا خریداری می  کند.

 

3.مشتری

 سازمان و یا فردی از کل جامعه که دارایی ها، محصولات یا خدماتی را با اهداف تجاری، شخصی یا عمومی خریداری می کند.

 

4.بررسی دقیق

 پیش قدم شدن سازمان از طریق به کار گیری فرآیندی جامع برای شناخت تاثیرات منفی آشکار و احتمالی تصمیمات فعالیت های کلی خود از جنبه ی اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی در تمام چرخه ی عمر پروژه یا فعالیت سازمان،با هدف پیشگیری و یا کاهش اثرات منفی آن.

 

 5.کارکنان

کارمند فردی است که در رابطه تحت عنوان رابطه استخدامی مبتنی بر قانون ملی یا عرفی قرار دارد.

 

6.محیط زیست

محیط طبیعی که هر سازمان در آن مشغول به کار است، شامل هوا، آب، زمین، منبع طبیعی، گیاهان، جانداران و مردم، فضا و ارتباط متقابل بین آن ها.

گستردگی محیط در این تعریف، از درون یک سازمان تا سیستم جهانی را شامل می شود.

 

7. رفتار اخلاقی

 رفتاری که مطابق با اصول پذیرفته شده رفتار درست یا مناسب تحت شرایط مشخص بوده و با معیارهای جهانی رفتار سازگاری دارد.

 

8.برابری جنسیتی

رفتار مساوی برای زنان و مردان.

توجه: این تعریف در بردارنده ی رفتار مساوی و منصفانه است. البته در بعضی مواقع و با در نظر گرفتن شرایطی مانند حقوق،مزایا، الزامات و فرصت های برابر، می تواند در بردارنده ی رفتار متفاوت نیز باشد.

 

تصاویر منتخب